گذار به انرژی‌های پاک ؛ ضرورت بازنگری در الگوی تامین انرژی

همکارنفتی | سرویس خبری «تحلیل و گزارش»

گذار به انرژی‌های پاک ؛ ضرورت بازنگری در الگوی تامین انرژی

گذار به انرژی‌های پاک امروزه نه یک انتخاب، بلکه یک الزام راهبردی برای اقتصادهای جهانی است و ایران نیز با وجود دارا بودن ذخایر عظیم هیدروکربنی، به دلایلی همچون ناترازی فزاینده در شبکه برق، استهلاک نیروگاه‌های حرارتی، محدودیت‌های زیرساختی و ضرورت آزادسازی سوخت‌های فسیلی برای مصارف با ارزش‌افزوده بالاتر مانند پتروشیمی‌ها یا صادرات، ناگزیر به تنوع‌بخشی به سبد انرژی خود از طریق توسعه منابع تجدیدپذیر است. در این راستا، منابع تجدیدپذیر صرفاً یک جایگزین نیستند، بلکه ابزاری برای بهینه‌سازی سیستم انرژی محسوب می‌شوند که شامل انرژی خورشیدی از طریق بهره‌گیری از فتوولتائیک و حرارتی با تمرکز بر مناطق کویری، انرژی بادی با استفاده از جریان‌های هوایی پایدار در کریدورهای مستعد، انرژی زمین‌گرمایی برای بهره‌برداری از حرارت لایه‌های درونی زمین جهت تولید برق پایه، زیست‌توده جهت تبدیل پسماندهای آلی به انرژی که راهکاری برای مدیریت پسماند نیز هست، برق‌آبی کوچک برای تولید برق محلی با کمترین آسیب به اکوسیستم‌های رودخانه‌ای و انرژی‌های دریایی با تکیه بر پتانسیل‌های نهفته در خلیج‌فارس و دریای عمان هستند.

توسعه انرژی‌های پاک در ایران فراتر از ملاحظات زیست‌محیطی، دارای ابعاد اقتصادی و امنیتی گسترده‌ای است که شامل ارتقای تاب‌آوری شبکه از طریق کاهش وابستگی به نیروگاه‌های متمرکز و افزایش امنیت انرژی در زمان بحران، کاهش تلفات با توسعه تولید پراکنده، صرفه‌جویی ارزی به واسطه کاهش مصرف گاز طبیعی و فرآورده‌های نفتی در نیروگاه‌ها و جایگزینی آن‌ها با صادرات و همچنین توسعه اقتصادی از طریق ایجاد زنجیره ارزش در صنایع دانش‌بنیان، تجهیزات نیروگاهی و خدمات مهندسی می‌شود. با این حال، شناخت موانع برای تدوین یک نقشه راه دقیق حیاتی است که در این میان می‌توان به چالش‌های اقتصادی مانند نیاز به جذب سرمایه‌گذاری‌های کلان و مدل‌های تامین مالی پایدار، مسائل فنی مربوط به لزوم نوسازی شبکه هوشمند برای مدیریت نوسانات تولید، چالش‌های ساختاری جهت اصلاح تعرفه‌های انرژی و رقابتی شدن بازار، و همچنین نیاز مبرم به فناوری‌های نوین ذخیره‌سازی برای عبور از پیک مصرف اشاره کرد.

از منظر آمایش سرزمین، ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه، به مثابه کمربند طلایی انرژی‌های تجدیدپذیر عمل می‌کند که در آن مرکز و شرق کشور دارای تابش خورشیدی مستمر و بالا، شمال‌غرب، شرق و جنوب دارای کریدورهای بادخیز با قابلیت احداث مزارع بادی بزرگ‌مقیاس، آذربایجان و مشگین‌شهر دارای پتانسیل بهره‌برداری از زمین‌گرمایی و استان‌های شمالی و حاشیه زاگرس دارای ظرفیت بالای زیست‌توده هستند. این گزارش در واقع سرآغاز سلسله مطالعاتی است که با هدف واکاوی تخصصی حوزه‌های یادشده تدوین شده است و در بخش‌های بعدی، به سراغ تحلیل جزئیات فنی، چالش‌های قانونیِ پیش‌روی سرمایه‌گذاران، مدل‌های موفق جهانی و نقشه‌برداری دقیق‌تر از ظرفیت‌های محلی ایران خواهیم رفت.