عراق خرید را کم کرد، ترکیه بیشتر خرید؛ نقشهٔ مشتریان گاز ایران عوض می‌شود

همکارنفتی | قراردادی بزرگ، جریانی کوچک. بر اساس گزارش نورنیوز در فروردین ۱۴۰۵، طبق قراردادهای دو کشور، ایران در شرایط عادی روزانه حدود ۴۰ تا ۵۰ میلیون مترمکعب گاز به عراق صادر می‌کند. اما در همان بازه، سخنگوی وزارت برق عراق اعلام کرد جریان گاز با حجم ۵ میلیون مترمکعب در روز از سر گرفته شده است (۲ فروردین ۱۴۰۵). این رقم حدود یک‌دهم ظرفیت قراردادی است. 

وقتی مشتری تصمیم می‌گیرد کمتر بخرد. وزارت برق عراق در دسامبر ۲۰۲۵ (آذر ۱۴۰۴) خریدهای گاز ایران را متوقف کرد و گفت این کار ۴۰۰۰ تا ۴۵۰۰ مگاوات از شبکهٔ برق را حذف کرده است. این تعلیق بخشی از روندی تدریجی برای کاهش وابستگی عراق به انرژی ایران، با موافقت آمریکا بود. نکتهٔ مهم این است که گاز ایران حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد نیاز تولید برق عراق را پوشش می‌داد و باز هم این وابستگی پایدار نماند. 

دلایل افت فقط سیاسی نیست. در گزارش‌های اسفند ۱۴۰۴، اختلاف در پرداخت، فشار تحریم‌های آمریکا و کمبودهای داخلی ایران از عوامل کاهش حجم‌ها ذکر شده است. همچنین صادرات به عراق در ماه‌های زمستان معمولاً کاملاً قطع می‌شود تا اولویت با تأمین داخلی باشد. یعنی هم تقاضا و هم عرضه نوسان دارند. در ابتدای فروردین ۱۴۰۵ نیز پس از حمله به میدان پارس جنوبی، واردات گاز عراق از ایران موقتاً تعلیق شد و سپس به‌تدریج از سر گرفته شد.

ترکیه، مشتری باثبات‌تر. دادهٔ نهاد ناظر انرژی ترکیه برای ماه اوت (مرداد و شهریور ۱۴۰۵) نشان می‌دهد صادرات گاز ایران به این کشور با ۹.۱ درصد رشد به ۹۱۶.۳ میلیون مترمکعب رسید و سهم ایران از واردات گاز ترکیه به ۳۳ درصد افزایش یافت. 

تحلیل: ایران دو مشتری اصلی دارد با دو وضعیت متفاوت: یکی در حال رشد، دیگری با نوسان شدید. اگر بازار منطقه‌ای به چند مشتری معدود وابسته بماند، هر تصمیم سیاسی یا مشکل پرداخت می‌تواند ظرفیت قراردادی را روی کاغذ نگه دارد. راه‌حل در قراردادهای بلندمدت‌تر، تنوع مقصد و افزایش ارزش افزوده (پتروشیمی، برق، LNG) است، نه فقط توسعهٔ خطوط لوله.