اختلاط متانول با بنزین؛ راهکاری میان‌بر که میان مزیت‌های اقتصادی و چالش‌های فنی در تجربه جهانی در نوسان است

⬅️ همکارنفتی | سرویس خبری 《تحلیل و گزارش》

اختلاط متانول با بنزین در جهان، به‌عنوان یکی از روش‌های افزایش انعطاف‌پذیری تولید سوخت، بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است؛ رویکردی که تجربه کشورهایی مانند چین، آمریکا و برخی دولت‌های اروپایی نشان می‌دهد در کنار مزایای اقتصادی و بهبود عدد اکتان، مجموعه‌ای از چالش‌های فنی همچون خورندگی، جذب آب و نیاز به زیرساخت‌های استاندارد را نیز به همراه دارد. این گزارش، مروری تحلیلی بر تجربه جهانی این شیوه و پیامدهای آن در صنعت سوخت است.

در سال‌های گذشته، برخی کشورها برای مدیریت رشد مصرف سوخت، کاهش هزینه‌های تولید و استفاده از ظرفیت‌های داخلی صنایع شیمیایی، به سمت اختلاط متانول با بنزین حرکت کرده‌اند. این رویکرد در هر کشور با انگیزه‌های متفاوتی دنبال شده، اما در مجموع هدف مشترک آن افزایش انعطاف‌پذیری در تأمین سوخت و کاهش فشار بر پالایشگاه‌ها بوده است. مرور تجربه‌های جهانی نشان می‌دهد که بلندینگ متانول، اگرچه یک راهکار نسبتاً ساده و قابل اجراست، اما مجموعه‌ای از پیامدهای فنی و اقتصادی دارد که باید با دقت مورد توجه قرار گیرد.

چین برجسته‌ترین نمونه در این زمینه است. این کشور با برخورداری از ظرفیت عظیم تولید متانول، طی دو دهه گذشته استانداردهای مشخصی برای سوخت‌های متانولی تدوین کرده و در برخی استان‌ها استفاده از ترکیباتی مانند M15 و M85 را به‌صورت پایدار اجرا کرده است. در این مناطق، ناوگان خودرو به‌تدریج با سوخت متانولی سازگار شده و شبکه توزیع نیز متناسب با نیازهای این نوع سوخت توسعه یافته است. انگیزه اصلی چین، کاهش وابستگی به واردات نفت و بهره‌گیری از مزیت تولید داخلی متانول بوده است؛ رویکردی که در نهایت به شکل‌گیری یک بازار قابل‌توجه برای سوخت‌های متانولی انجامیده است.

در آمریکا، تجربه متفاوتی رقم خورده است. این کشور در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ پروژه‌های متانولی را آغاز کرد و خودروهای موسوم به FFV برای استفاده از سوخت‌های متانولی توسعه یافتند. با این حال، رقابت شدید اتانول در بازار سوخت، حمایت‌های سیاسی از سوخت‌های زیستی و محدودیت‌های زیرساختی باعث شد که متانول هرگز به مرحله گسترش پایدار نرسد. در اروپا نیز استفاده از متانول بیشتر در قالب پروژه‌های تحقیقاتی باقی مانده و تمرکز اصلی بر سوخت‌های اتانولی بوده است. کشورهایی مانند برزیل، نیوزیلند و استرالیا نیز تجربه‌های محدود و آزمایشی داشته‌اند که هیچ‌یک به توسعه گسترده منجر نشده است.

مرور این تجربه‌ها نشان می‌دهد که اختلاط متانول با بنزین مزایای قابل‌توجهی دارد. متانول عدد اکتان بسیار بالایی دارد و همین ویژگی باعث می‌شود که اختلاط کم‌درصد آن کیفیت احتراق را بهبود دهد. از سوی دیگر، متانول معمولاً ارزان‌تر از بنزین پالایشی است و استفاده از آن می‌تواند هزینه تولید سوخت را کاهش دهد. در برخی کشورها، این مزیت اقتصادی نقش مهمی در گسترش استفاده از سوخت‌های متانولی داشته است. علاوه بر این، متانول در مقایسه با برخی ترکیبات آروماتیک موجود در بنزین، آلایندگی‌های خاصی مانند CO را کاهش می‌دهد و در صورت مدیریت صحیح، می‌تواند به بهبود کیفیت هوای شهری کمک کند. یکی دیگر از مزیت‌های مهم این روش، امکان افزایش سریع حجم خروجی سوخت بدون نیاز به توسعه واحدهای پالایشی جدید است؛ موضوعی که در شرایط رشد مصرف، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

با وجود این مزایا، تجربه جهانی نشان می‌دهد که بلندینگ متانول بدون چالش نیست. متانول ماده‌ای خورنده است و با برخی فلزات و لاستیک‌ها واکنش می‌دهد؛ بنابراین در صورت نبود استانداردهای دقیق، می‌تواند به سیستم سوخت‌رسانی خودرو آسیب بزند. همچنین متانول به‌شدت آب‌دوست است و این ویژگی خطر جداشدگی فاز و مشکلات فصلی، به‌ویژه در مناطق سردسیر را افزایش می‌دهد. از نظر انرژی نیز متانول ارزش حرارتی کمتری نسبت به بنزین دارد و در درصدهای بالا باعث افزایش مصرف سوخت می‌شود؛ هرچند در درصدهای پایین، این اثر چندان محسوس نیست. اجرای گسترده چنین طرحی نیازمند زیرساخت‌های جدید در بخش ذخیره‌سازی، انتقال و توزیع سوخت است؛ زیرساخت‌هایی که در بسیاری از کشورها وجود ندارد یا توسعه آن‌ها هزینه‌بر است. علاوه بر این، مقاومت مصرف‌کنندگان در برابر سوخت‌های جدید یکی از عوامل مهمی بوده که در برخی کشورها مانع گسترش سوخت‌های متانولی شده است.

در نهایت، تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد که اختلاط متانول با بنزین می‌تواند یک راهکار عملیاتی و قابل اتکا برای افزایش انعطاف‌پذیری در تأمین سوخت باشد، اما موفقیت آن وابسته به مجموعه‌ای از پیش‌نیازهاست: استانداردسازی دقیق، سازگاری ناوگان خودرو، مدیریت ریسک‌های فنی و ایجاد زیرساخت‌های مناسب. کشورهایی که این پیش‌نیازها را فراهم کرده‌اند، توانسته‌اند از مزایای اقتصادی و عملیاتی این روش بهره‌مند شوند؛ اما در کشورهایی که این الزامات فراهم نشده، بلندینگ متانول بیشتر در حد پروژه‌های آزمایشی باقی مانده است.