مصرف سوخت؛ بازتابی از کوتاهی سیاست‌گذاری‌ها

همکارنفتی | سرویس خبری «تحلیل و گزارش» 

مصرف سوخت؛ بازتابی از کوتاهی سیاست‌گذاری‌ها

در بررسی چالش مصرف بالای سوخت در بخش حمل‌ونقل کشور، اغلب این‌گونه القا می‌شود که ریشه مشکل در رفتار مصرف‌کننده است. اما نگاهی موشکافانه به واقعیت‌های موجود، نشان می‌دهد که این مصرف بالا، بیش از آنکه محصول انتخاب آگاهانه مردم باشد، بازتابی از فقدان سیاست‌گذاری‌های مؤثر و کوتاهی در هدایت صحیح این بخش است. این گزارش بر آن است تا ضمن رد اتهام بی‌مورد متوجه مصرف‌کنندگان، بر مسئولیت مستقیم نهادهای سیاست‌گذار تأکید ورزد.

۱. انحصار و فقدان انتخاب اقتصادی برای مصرف‌کننده:

مصرف‌کننده در بازار خودروی ایران، با فقدان گزینه‌های واقعی روبروست. دهه‌هاست که ساختار بازار، به جای رقابت بر سر کیفیت و بهره‌وری، بر محور تولید انبوه مدل‌هایی با تکنولوژی‌های قدیمی استوار شده است. این بدان معناست که خودروسازان، با علم به مصرف بالای این خودروها، آن‌ها را به تولید انبوه رسانده‌اند و مصرف‌کننده نیز، به دلیل نبود آلترناتیوهای اقتصادی و قابل دسترس، ناچار به خرید و استفاده از آن‌هاست. این نه یک انتخاب، که یک اجبار تحمیل‌شده است. کجای این فرآیند، مردم مقصرند؟

۲. استانداردهای فنی؛ قربانی اولویت‌های نادرست:

تأخیر مکرر در اجرای استانداردهای بین‌المللی بهره‌وری انرژی و آلایندگی، شاهدی بر اولویت‌بخشی نادرست سیاست‌گذاران است. در حالی که جهان به سمت خودروهای کم‌مصرف و پاک حرکت می‌کند، سیاست‌گذاری‌ها در داخل، به جای هدایت صنعت به سمت نوآوری و کاهش مصرف، بر حفظ وضعیت موجود و حمایت از تولید با تکنولوژی‌های منسوخ تمرکز کرده است. این رویکرد، مستقیماً منجر به ماندگاری خودروهای پرمصرف در بازار و بالطبع، افزایش مصرف سوخت کل کشور شده است.

۳. سوخت ارزان، فرصت‌سوزی؛ فقدان سرمایه‌گذاری در زیرساخت:

قیمت‌گذاری دستوری و یارانه‌ای سوخت، هرچند ممکن است در کوتاه‌مدت بار روانی کمتری بر دوش مردم داشته باشد، اما در بلندمدت، اصلی‌ترین انگیزه برای صرفه‌جویی و نوآوری را از بین برده است. درآمدهای حاصل از این بخش، به جای آنکه صرف توسعه حمل‌ونقل عمومی مدرن، تشویق به استفاده از خودروهای برقی و هیبریدی، یا نوسازی ناوگان فرسوده شود، به هدر رفته است. نتیجه این کوتاهی، اتکای بیش از حد به خودروهای شخصی و مصرف بی‌رویه سوخت است.

۴. کیفیت پایین سوخت؛ سوء مدیریت در زنجیره تأمین:

عرضه سوختی که با استانداردهای لازم برای احتراق بهینه موتورها همخوانی ندارد، یکی دیگر از حلقه‌های مفقوده در زنجیره مدیریت مصرف سوخت است. این مسئله، که ناشی از ضعف در نظارت و مدیریت کیفیت در پالایشگاه‌ها و شبکه توزیع است، باعث می‌شود حتی خودروهایی که پتانسیل مصرف پایین‌تری دارند نیز، به دلیل کیفیت نامناسب سوخت، بازدهی کمتری داشته و سوخت بیشتری مصرف کنند.

نتیجه‌گیری؛ مسئولیت مستقیم با سیاست‌گذاران است:

شواهد انکارناپذیر است: مصرف بالای سوخت ، پدیده‌ای خودخواسته از سوی مردم نیست، بلکه نتیجه مستقیم فقدان سیاست‌گذاری‌های درست، عدم سرمایه‌گذاری کافی در زیرساخت‌ها، انحصار در بازار، و عدم پایبندی به استانداردهای جهانی است. تا زمانی که مسئولین، به جای فرافکنی و انداختن تقصیر به گردن مردم، به وظایف اصلی خود در هدایت صنعت، ارتقاء تکنولوژی، بهبود کیفیت زیرساخت‌ها و تدوین برنامه‌های بلندمدت برای کاهش مصرف انرژی عمل نکنند، این چرخه معیوب ادامه خواهد یافت. مسئولیت اصلی، با کسانی است که نتوانسته‌اند بستری امن، اقتصادی و پایدار برای حرکت در مسیر بهره‌وری انرژی فراهم آورند.