اولویت دوگانه‌سوزی تاکسی‌های اینترنتی؛ نشانه چرخش دولت به‌سوی حکمرانی داده‌محور و تنظیم‌گری نرم در بحران مصرف بنزین

⬅️ همکارنفتی | سرویس خبری 《تحلیل و گزارش》

تصمیم وزارت نفت برای قرار دادن تاکسی‌های اینترنتی پُرپیمایش در اولویت دوگانه‌سوز شدنِ رایگان، در ظاهر یک سیاست حمایتی ساده برای کاهش هزینه‌های سوخت رانندگان است، اما در لایه‌های زیرین خود نشانه‌ای از تغییر رویکرد دولت در مواجهه با مسئله مصرف انرژی، مدیریت ناوگان حمل‌ونقل شهری و رابطه میان دولت و پلتفرم‌های اینترنتی است. این تصمیم زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم ساختار مصرف بنزین در ایران طی سال‌های اخیر به نقطه‌ای رسیده که هر سیاست کوچک در حوزه سوخت، پیامدهای گسترده اقتصادی و اجتماعی دارد.

در این سیاست، دولت به‌جای آنکه همه خودروهای فعال در تاکسیرانی اینترنتی را به‌صورت یکسان مشمول تبدیل رایگان کند، معیار «پیمایش» را مبنای اولویت قرار داده است. این انتخاب، از یک‌سو نشان می‌دهد که دولت به داده‌های عملیاتی پلتفرم‌ها اتکا کرده و از سوی دیگر، نوعی تفکیک میان رانندگان فعال و نیمه‌فعال ایجاد کرده است. راننده‌ای که روزانه ده‌ها کیلومتر در شهر تردد می‌کند، در نگاه سیاست‌گذار، نه‌تنها مصرف‌کننده سوخت بلکه بخشی از زیرساخت حمل‌ونقل عمومی محسوب می‌شود؛ زیرساختی که دولت برای کاهش فشار مصرف بنزین ناچار است آن را تقویت کند.

دوگانه‌سوز شدن رایگان برای این گروه، در واقع انتقال بخشی از هزینه‌های انرژی از دوش راننده به دوش دولت است. این انتقال هزینه، اگرچه در ظاهر یک حمایت اقتصادی است، اما در عمل نوعی «تنظیم‌گری نرم» نیز محسوب می‌شود؛ زیرا دولت با این کار رانندگان را به سمت استفاده از CNG سوق می‌دهد و به‌طور غیرمستقیم الگوی مصرف سوخت شهری را تغییر می‌دهد. این سیاست همچنین نشان می‌دهد که دولت به‌جای اعمال محدودیت‌های سخت‌گیرانه، ترجیح داده از ابزارهای تشویقی استفاده کند؛ ابزاری که هم برای راننده قابل‌قبول است و هم برای دولت از نظر کاهش مصرف بنزین مقرون‌به‌صرفه.

نکته مهم دیگر، رابطه میان دولت و پلتفرم‌های تاکسی اینترنتی است. اولویت‌بندی بر اساس پیمایش، بدون دسترسی به داده‌های دقیق امکان‌پذیر نیست. این یعنی دولت به داده‌های پلتفرم‌ها اعتماد کرده و آن‌ها را به‌عنوان مرجع معتبر برای سیاست‌گذاری پذیرفته است. چنین رابطه‌ای، اگر ادامه پیدا کند، می‌تواند به شکل‌گیری یک مدل جدید از حکمرانی داده‌محور در حوزه حمل‌ونقل شهری منجر شود؛ مدلی که در آن دولت به‌جای ساختن سامانه‌های موازی، از ظرفیت داده‌ای بخش خصوصی برای تنظیم‌گری استفاده می‌کند.

در سطح اجتماعی، این سیاست پیام دیگری نیز دارد: دولت می‌پذیرد که تاکسی‌های اینترنتی بخشی از شبکه حمل‌ونقل عمومی هستند، حتی اگر در ظاهر خصوصی و مبتنی بر بازار باشند. این پذیرش، به‌معنای تغییر نگاه به نقش این پلتفرم‌ها در زندگی شهری است. تاکسی اینترنتی دیگر صرفاً یک کسب‌وکار نیست؛ بلکه یک خدمت عمومی است که دولت برای پایداری آن ناچار است هزینه کند. دوگانه‌سوز شدن رایگان، در این معنا، نوعی «به‌رسمیت‌شناسی» رسمی است.

در نهایت، این سیاست را باید در چارچوب بزرگ‌تر بحران مصرف بنزین دید. افزایش نرخ سوم بنزین، فشار بر بودجه واردات، و رشد تقاضای روزانه، دولت را به سمت سیاست‌هایی سوق داده که هم مصرف را کنترل کند و هم نارضایتی اجتماعی ایجاد نکند. تبدیل رایگان خودروهای پرپیمایش، یکی از معدود سیاست‌هایی است که می‌تواند همزمان این دو هدف را محقق کند: کاهش مصرف و حفظ رضایت نسبی رانندگان.