ذخایر نفت جهان تا چند ماه دیگر تاب ادامه جنگ ایران و آمریکا را دارد؟

نبود چشم‌اندازی روشن برای پایان جنگ آمریکا و ایران، معامله‌گران نفت و سیاست‌گذاران با پرسشی حیاتی روبه‌رو هستند: آیا ذخایر جهانی نفت برای جبران اختلالی که ممکن است به بزرگ‌ترین اختلال عرضه در تاریخ تبدیل شود، کافی است؟

البته پاسخ به این پرسش فقط وابسته به میزان نفت ذخیره‌شده نیست، بلکه باید مشخص شود چه مقدار از این ذخایر عملا قابلیت عرضه به بازار را دارد.

مدیرعامل شرکت آرامکو عربستان برآورد کرده است که از آغاز جنگ تاکنون ۲.۶ میلیارد بشکه نفت از بازار جهانی خارج شده است. محاسبات نشان می‌دهد این میزان، از نظر مجموع کاهش عرضه، بزرگ‌ترین اختلال ثبت‌شده در تاریخ است؛ مگر در مقایسه با پیامدهای انقلاب ایران در سال ۱۹۷۹.

این مقدار معادل حدود ۲۵ روز مصرف جهانی نفت بر اساس تقاضای پیش از جنگ، یعنی روزانه ۱۰۳ میلیون بشکه، است.

البته کاهش تقاضای نفت در چین طی ماه‌های اخیر باعث شده مصرف جهانی نسبت به گذشته کمتر شود.

بیشتر تحلیلگران معتقدند شکاف روزانه میان عرضه و تقاضا حدود ۵ میلیون بشکه در روز است؛ هرچند آرامکو می‌گوید روزانه حدود ۱۱ میلیون بشکه از عرضه نفت خلیج فارس از دست می‌رود.

این شکاف ممکن است در ماه ژوئیه افزایش یافته باشد؛ زمانی که حملات پهپادی اوکراین موجب توقف خط لوله CPC قزاقستان شد؛ خط لوله‌ای که ظرفیت انتقال حدود ۱.۸ میلیون بشکه در روز دارد.

ذخایر دولتی ممکن است ظرف ۱۸۰ روز مصرف شود

آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) که نهاد ناظر بر ذخایر اضطراری انرژی در کشورهای غربی است، در ماه مارس اعلام کرد ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر اضطراری آزاد خواهد شد و تاکید کرد اقتصاد جهانی همچنان از سطح قابل‌توجهی از ذخایر برخوردار است.

آژانس بین‌المللی انرژی در سال ۱۹۷۴ و در واکنش به یکی دیگر از بحران‌های بزرگ نفتی، یعنی تحریم نفتی کشورهای عربی، تاسیس شد.

ذخایر مرتبط با آژانس شامل ذخایر دولتی و تجاری است که در مجموع حدود ۱.۵ میلیارد بشکه برآورد می‌شود. این میزان در صورت تداوم شکاف عرضه ۵ میلیون بشکه در روز، برای حدود ۳۰۰ روز کفایت می‌کند.

اما آژانس بین‌المللی انرژی اختیار آزادسازی ذخایر تجاری، از جمله نفتی را که پالایشگاه‌ها برای نیازهای عملیاتی نگهداری می‌کنند، ندارد.

در نتیجه، حدود ۹۰۰ میلیون بشکه ذخیره دولتی باقی می‌ماند که در شرایط فعلی برای جبران کسری عرضه تنها حدود ۱۸۰ روز کفایت می‌کند.

آژانس بین‌المللی انرژی اعلام کرده است در صورت وخیم‌تر شدن بحران، آماده آزادسازی ذخایر بیشتری است.

ذخایر راهبردی آمریکا در پایین‌ترین سطح از دوران ریگان

آژانس بین‌المللی انرژی جزئیات دقیقی درباره ترکیب ذخایر جهانی منتشر نمی‌کند.

از ذخایر دولتی باقی‌مانده، حدود یک‌سوم در اختیار آمریکا قرار دارد. ذخایر نفت خام ذخیره راهبردی نفت آمریکا (SPR) اکنون به پایین‌ترین سطح از ژانویه ۱۹۸۳، یعنی دوران ریاست‌جمهوری رونالد ریگان، رسیده است.

دفتر پاسخگویی دولت آمریکا (GAO) نیز در ماه مه هشدار داد زیرساخت‌های ذخایر نفت خام ذخیره راهبردی نفت آمریکا با سرعت در حال فرسوده شدن است و حدود یک‌چهارم ذخایر آن دیگر قابل دسترسی نیست.

بر اساس برآورد تحلیلگران موسسه Rapidan Energy، این وضعیت به معنای غیرقابل برداشت شدن بیش از ۱۰۰ میلیون بشکه نفت است.

اگر تنها حدود ۲۰۰ میلیون بشکه از ذخایر راهبردی آمریکا عملا قابل برداشت باشد، این میزان در صورت تداوم شکاف عرضه ۵ میلیون بشکه‌ای، تنها برای حدود ۴۰ روز کفایت خواهد کرد.

نگرانی اصلی؛ کمبود گازوئیل و سوخت جت

کریستین ایگلند از موسسه Energy Aspects می‌گوید آزادسازی جدید ذخایر از سوی آژانس بین‌المللی انرژی بعید است؛ زیرا بسیاری از کشورها نیز با کاهش قابل‌توجه ذخایر خود مواجه شده‌اند.

حمد حسین از Capital Economics نیز معتقد است کاهش ذخایر نفتی، حاشیه امن بازار در برابر شوک‌های عرضه را کاهش داده و بازار نفت را در برابر افزایش شدید قیمت‌ها آسیب‌پذیر کرده است.

بر اساس داده‌های Morgan Stanley، ذخایر جهانی گازوئیل و سوخت جت اکنون در پایین‌ترین سطح دامنه پنج‌ساله خود قرار دارند.

سورَو سارکار از DBS Bank می‌گوید جنگ‌ها به پالایشگاه‌های خاورمیانه و روسیه آسیب زده‌اند و در نتیجه، بازار گازوئیل و سوخت جت بیش از سایر فرآورده‌ها تحت فشار قرار گرفته است.

چین ممکن است مدت بسیار بیشتری در برابر بحران دوام بیاورد

آژانس بین‌المللی انرژی معتقد است اگر همه انواع ذخایر جهانی، از جمله ذخایر تجاری، ذخیره راهبردی آمریکا، ذخایر چین و حتی نفت موجود روی نفتکش‌ها را در نظر بگیریم، وضعیت کلی ذخایر جهانی نسبتا مناسب به نظر می‌رسد.

اما بخش قابل‌توجهی از این ذخایر عملا یک حاشیه امن واقعی برای عرضه محسوب نمی‌شود. برای نمونه، نفت موجود روی آب ممکن است قبلا فروخته شده و صرفا در حال انتقال به مقصد باشد.

چین میزان ذخایر نفتی خود را به‌طور رسمی اعلام نمی‌کند.

موسسه Energy Aspects برآورد کرده است که چین در ماه ژوئیه نزدیک به ۱.۷ میلیارد بشکه نفت خام در ذخایر خود داشته است. با این حال، برآورد موسسات مختلف مشاوره‌ای از ذخایر چین بین یک میلیارد تا ۱.۷ میلیارد بشکه متغیر است.

علاوه بر نفت خام، مقادیر نامشخصی از سوخت و محصولات پتروشیمی نیز در انبارهای چین نگهداری می‌شود.

اگر ذخایر نفت خام چین واقعا به ۱.۷ میلیارد بشکه برسد، این کشور می‌تواند واردات پیش از جنگ خود از مسیر تنگه هرمز را که حدود ۵.۵ میلیون بشکه در روز بود، برای تقریبا یک سال پوشش دهد.

از این نظر، چین در کنار ژاپن در میان اقتصادهای بزرگ جهان از یکی از مناسب‌ترین موقعیت‌ها برای مقابله با یک بحران طولانی‌مدت عرضه نفت برخوردار است.

در نتیجه، برآوردهای موجود نشان می‌دهد اگرچه مجموع ذخایر نفت جهان در ظاهر هنوز قابل‌توجه است، اما بخش قابل استفاده آن بسیار محدودتر از رقم اسمی ذخایر است. ذخایر تجاری تحت کنترل دولت‌ها نیستند، بخشی از نفت در حال حمل قبلا فروخته شده و در آمریکا نیز بخشی از ذخایر راهبردی به دلیل مشکلات زیرساختی عملا قابل برداشت نیست.

در چنین شرایطی، ادامه جنگ برای شش ماه دیگر می‌تواند فشار قابل‌توجهی بر بازار جهانی وارد کند؛ به‌ویژه در بازار گازوئیل و سوخت جت که ذخایر آنها هم‌اکنون در پایین‌ترین سطح پنج‌ساله قرار دارد.