بحران سوخت، جریان سود را از تولیدکنندگان سنتی به آمریکا و هند منتقل کرد

بحران سوخت، جریان سود را از تولیدکنندگان سنتی به آمریکا و هند منتقل کرد

⬅️ همکارنفتی | سرویس خبری 《تحلیل و گزارش》

بحران جهانی سوخت در ماه‌های اخیر، ساختار تجارت انرژی را با تغییرات چشم‌گیر روبه‌رو کرده است. اختلال در عرضه از سوی خاورمیانه و روسیه ــ دو بازیگر اصلی پالایش و صادرات فرآورده‌های نفتی ــ موجب شده بازار جهانی با کمبود محسوس سوخت‌های میان‌تقطیر، سوخت جت و دیزل مواجه شود. این شرایط، فرصت کم‌نظیری برای پالایشگاه‌های آمریکا و هند فراهم کرده است؛ کشورهایی که خارج از کانون تنش‌های ژئوپلیتیکی قرار دارند و توانسته‌اند با افزایش تولید و صادرات، جای خالی تأمین‌کنندگان سنتی را پر کنند.

در آمریکا، پالایشگاه‌ها با اتکا به ظرفیت عملیاتی بالا و دسترسی پایدار به خوراک نفتی، صادرات خود را به سطحی رسانده‌اند که در سال‌های اخیر بی‌سابقه بوده است. صادرات دیزل و فرآورده‌های میان‌تقطیر این کشور به حدود دو میلیون بشکه در روز رسیده و بخش قابل‌توجهی از نیاز اروپا و آمریکای لاتین را تأمین می‌کند؛ مناطقی که پیش‌تر بخش عمده واردات خود را از خاورمیانه و روسیه انجام می‌دادند. افزایش قیمت جهانی سوخت نیز حاشیه سود پالایشگاه‌های آمریکایی را تقویت کرده و درآمد صادراتی این کشور را به‌طور محسوسی افزایش داده است.

هند نیز در این شرایط به یکی از بازیگران کلیدی بازار تبدیل شده است. پالایشگاه‌های بزرگ این کشور، به‌ویژه مجموعه‌های ریلیانس و نایارا، با بهره‌گیری از ظرفیت بالا و دسترسی به نفت خام ارزان‌تر روسیه، توانسته‌اند صادرات خود را افزایش دهند و نقش «تأمین‌کننده شناور» بازار آسیا را ایفا کنند. هر زمان که عرضه منطقه‌ای با اختلال روبه‌رو می‌شود، هند با افزایش صادرات، فشار بازار را کاهش می‌دهد و از پریمیوم‌های قیمتی بهره‌مند می‌شود.

در این میان، نقش چین به‌عنوان متغیری پیچیده، موازنه بازار را تحت‌تأثیر قرار داده است. پکن با مدیریت سهمیه‌های صادراتی پالایشگاه‌های خود، در دوره‌هایی که تقاضای داخلی کاهش می‌یابد، حجم قابل‌توجهی از فرآورده‌های نفتی را روانه بازارهای جهانی می‌کند؛ اقدامی که می‌تواند به‌سرعت از فشارهای قیمتی بکاهد. با این حال، هرگونه بازگشت تقاضای صنعتی چین یا تغییر در سیاست‌های سهمیه‌بندی، قادر است جریان‌های تجاری را معکوس کرده و رقابت برای دستیابی به فرآورده‌های نفتی را تشدید کند. همین رفتار نوسانی، چین را به «تعدیل‌کننده ناپایدار» بازار تبدیل کرده است.

در سطح جهانی، کاهش ظرفیت پالایشی به دلیل جنگ‌ها، تعمیرات اضطراری و محدودیت‌های عملیاتی، شکاف عرضه را تشدید کرده است. برآوردها نشان می‌دهد ظرفیت پالایشی جهان نسبت به سال گذشته حدود پنج میلیون بشکه در روز کمتر شده و همین موضوع باعث شده هر پالایشگاهی که بدون اختلال فعالیت می‌کند، به‌طور طبیعی از حاشیه سود بالاتری برخوردار شود. آمریکا و هند، به دلیل ثبات نسبی زیرساخت‌ها و دوری از کانون‌های بحران، بیشترین بهره را از این شرایط برده‌اند.

در مجموع، بحران جهانی سوخت نه‌تنها موجب افزایش قیمت‌ها شده، بلکه مسیر تجارت انرژی را نیز دگرگون کرده است. آمریکا و هند اکنون به دو بازیگر تعیین‌کننده در بازار فرآورده‌های نفتی تبدیل شده‌اند و تا زمانی که اختلالات ژئوپلیتیکی و نوسانات تقاضای چین ادامه داشته باشد، این موقعیت سودآور برای آن‌ها پابرجا خواهد بود. پیامدهای این وضعیت برای اقتصاد جهانی گسترده است؛ از افزایش هزینه واردات سوخت برای کشورهای مصرف‌کننده گرفته تا تقویت نقش کشورهایی که توانسته‌اند از شکاف عرضه بهره‌برداری کنند.