بحران انرژی یا بحران زیست‌محیطی؛ کمبود گاز کشورها را به زغال‌سنگ سوق داد

بحران انرژی یا بحران زیست‌محیطی؛ کمبود گاز کشورها را به زغال‌سنگ سوق داد

⬅️ همکارنفتی | سرویس خبری 《تحلیل و گزارش》

بحران فزاینده در تنگه هرمز، بار دیگر نظم شکننده بازار جهانی انرژی را برهم زده و زغال‌سنگ را ـ برخلاف روند سال‌های اخیر ـ به جایگاهی محوری در سبد انرژی بسیاری از کشورها بازگردانده است. اختلال در مسیر صادرات نفت و گاز، دولت‌ها را با تهدید خاموشی و بی‌ثباتی شبکه برق روبه‌رو کرده و همین فشار، موجی از بازگشت اضطراری به نیروگاه‌های زغال‌سوز را رقم زده است؛ بازگشتی که علاوه بر جهش قیمت‌ها، سودآوری کم‌سابقه‌ای برای تولیدکنندگان این سوخت در پی داشته و در عین حال، ضعف ساختاری امنیت انرژی جهان را آشکار کرده است.

در ماه‌های اخیر، بازار جهانی انرژی با وضعیتی روبه‌رو شده که کمتر کسی انتظار آن را داشت؛ بازگشتی دوباره به زغال‌سنگ، سوختی که سال‌ها زیر فشار سیاست‌های اقلیمی و استانداردهای سخت‌گیرانه زیست‌محیطی به حاشیه رانده شده بود. این تغییر جهت ناگهانی، بیش از هر چیز ریشه در تنش‌های فزاینده پیرامون تنگه راهبردی هرمز دارد؛ گذرگاهی که اختلال در آن، جریان عادی صادرات نفت و گاز را با چالش جدی مواجه کرده و امنیت انرژی بسیاری از کشورها را به خطر انداخته است.

با محدود شدن دسترسی به گاز طبیعی، کشورهایی که بخش عمده‌ای از تولید برق خود را بر پایه این سوخت بنا کرده بودند، اکنون با نگرانی از خاموشی و بی‌ثباتی شبکه برق روبه‌رو هستند. در چنین شرایطی، زغال‌سنگ به دلیل قابلیت ذخیره‌سازی، دسترسی آسان و عدم وابستگی به مسیرهای دریایی پرتنش، بار دیگر به گزینه‌ای عملی برای تأمین فوری انرژی تبدیل شده است. این تغییر جهت، به‌ویژه در اقتصادهای آسیایی و اروپایی که به دنبال جبران شکاف ایجادشده در عرضه گاز هستند، نمود بیشتری پیدا کرده است.

افزایش تقاضا برای زغال‌سنگ، تولیدکنندگان این حوزه را در کشورهایی مانند استرالیا و آفریقای جنوبی در مرکز توجه قرار داده است. شرکت‌هایی که تا همین چند سال پیش زیر فشار گذار انرژی و محدودیت‌های مالی قرار داشتند، اکنون با جهش قیمت‌ها و رشد تقاضا، دوره‌ای از سودآوری کم‌سابقه را تجربه می‌کنند. حاشیه سود این شرکت‌ها به سطحی رسیده که در سال‌های اخیر کمتر دیده شده بود و همین موضوع نشان می‌دهد که بحران هرمز، تنها یک چالش ژئوپلیتیک نیست، بلکه پیامدهای اقتصادی گسترده‌ای نیز به همراه دارد.

با این حال، این بازگشت سریع به زغال‌سنگ حامل یک هشدار جدی برای اقتصاد جهانی است. بحران اخیر بار دیگر نشان داد که زیرساخت‌های انرژی جهان تا چه اندازه در برابر شوک‌های ژئوپلیتیک آسیب‌پذیرند. هنگامی که خطر خاموشی و اختلال در فعالیت‌های صنعتی مطرح می‌شود، اولویت دولت‌ها به‌سرعت از «پایداری محیط‌زیست» به «تأمین فوری انرژی» تغییر می‌کند. این واقعیت تلخ یادآور می‌شود که سیاست‌های بلندمدت اقلیمی، در برابر نیازهای کوتاه‌مدت امنیت انرژی، همچنان شکننده‌اند.

تا زمانی که سایه تنش بر آب‌های استراتژیک منطقه باقی بماند، زغال‌سنگ نه یک سوخت بازمانده از گذشته، بلکه بازیگری فعال در میدان انرژی خواهد بود. تداوم این وضعیت، سودآوری شرکت‌های استخراج‌کننده را در سطح بالا حفظ می‌کند و در عین حال، چالشی جدی برای مسیر گذار انرژی جهان ایجاد خواهد کرد.