بنزین ۸۷۲۰۰ تومانی ؛ کرمان، نخستین آزمایشگاه عرضه بنزین با نرخ تمام‌شده پالایشگاهی

⬅️ همکارنفتی | سرویس خبری 《تحلیل و گزارش》

بامداد پنجشنبه‌ای که کرمان به نخستین آزمایشگاه عرضه بنزین با نرخ تمام‌شده پالایشگاهی بدل شد، معادله‌ای تازه در نظام چندنرخی سوخت کشور شکل گرفت؛ نرخی معادل ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان برای هر لیتر که نه بر پایه فرمول‌های قدیمی و نه بر اساس ردیف‌های بودجه‌ای، بلکه بر مبنای هزینه‌های واقعی تولید و پالایش تعیین شد. این تغییر، در کنار سهمیه‌های یارانه‌ای و نیمه‌یارانه‌ای، سهمیه استانی و سازوکارهای کنترلی مرحله‌ای، تصویری از بازتعریف رابطه دولت و مصرف‌کننده در حوزه انرژی را ترسیم می‌کند؛ تصویری که کرمان با موقعیت جغرافیایی خاص و دشواری‌های لجستیکی‌اش، اکنون در مرکز آن قرار گرفته است.

بامداد پنجشنبه ، کرمان شاهد اجرای سیاستی تازه در حوزه انرژی است؛ عرضه بنزین با نرخ تمام‌شده پالایشگاهی در ۲۰۴ جایگاه سوخت استان آغاز شد. این نرخ جدید، معادل ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان برای هر لیتر، به‌عنوان چهارمین سطح در نظام چندنرخی سوخت کشور معرفی شد و برای آن دسته از مصرف‌کنندگانی در نظر گرفته شده است که سهمیه یارانه‌ای یا نیمه‌یارانه‌ای خود را مصرف کرده‌اند و نیاز به سوخت بیشتری دارند.  

پیش از این، سهمیه ملی خودروهای شخصی در سطح کشور به ۱۱۰ لیتر محدود شده بود؛ شامل ۶۰ لیتر با نرخ یارانه‌ای ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتر با نرخ نیمه‌یارانه‌ای ۳۰۰۰ تومان. در کنار این سهمیه، کرمان به‌طور ویژه ۴۰ لیتر سهمیه استانی دریافت کرده است که در دو مرحله ۲۰ لیتری شارژ می‌شود. این سازوکار مرحله‌ای، با هدف کنترل مصرف و جلوگیری از شکل‌گیری بازار سیاه طراحی شده و تنها پس از پایان سهمیه نخست، سهمیه دوم فعال می‌شود.  

ابعاد اقتصادی این تصمیم نیز قابل توجه است. مقایسه نرخ جدید با قیمت دلار در بازار آزاد تهران نشان می‌دهد که اگرچه فاصله با نرخ‌های جهانی همچنان وجود دارد، اما شکاف تاریخی میان قیمت داخلی و خارجی سوخت به‌طور چشمگیری کاهش یافته است. بخش مهمی از این افزایش قیمت به هزینه‌های حمل، نگهداری و پالایش در شرایط تورمی بازمی‌گردد؛ هزینه‌هایی که سال‌ها با یارانه‌های سنگین پنهان شده بودند و اکنون به‌طور مستقیم بر دوش مصرف‌کننده قرار گرفته‌اند.  

در کنار سهمیه‌های عمومی، برای دستگاه‌های امدادی، انتظامی و خدمت‌رسان نیز سهمیه ویژه‌ای در نظر گرفته شده است؛ به ازای هر ۱۰۰ کیلومتر، هشت لیتر سوخت اختصاص می‌یابد. این بند نشان می‌دهد که سیاست جدید تنها به مصرف‌کنندگان عادی محدود نشده و نهادهای حیاتی نیز در طراحی لحاظ شده‌اند.  

انتخاب کرمان به‌عنوان پایلوت اجرای این سیاست، به دلیل ویژگی‌های خاص جغرافیایی و پراکندگی شهرهای استان بوده است. کرمان همواره یکی از دشوارترین مناطق برای اجرای سیاست‌های لجستیکی کشور محسوب می‌شود و همین امر، تخصیص سهمیه استانی مازاد و اجرای آزمایشی طرح در این استان را توجیه می‌کند. سیستان و بلوچستان و هرمزگان نیز سهمیه‌های مشابه دریافت کرده‌اند، اما کرمان نخستین محل اجرای عرضه بنزین تمام‌شده شد.  

در مجموع، وضعیت کنونی در کرمان ترکیبی از سهمیه‌های یارانه‌ای، نیمه‌یارانه‌ای، استانی و نرخ آزاد است. سازوکارهای کنترلی مانند شارژ مرحله‌ای سهمیه و اختصاص سهمیه ویژه به دستگاه‌های امدادی و انتظامی نیز در این طرح لحاظ شده‌اند. آنچه اکنون در کرمان جریان دارد، آغاز یک تغییر ساختاری در نظام توزیع سوخت کشور است؛ تغییری که هنوز چشم‌انداز نهایی آن مشخص نیست و در مرحله آزمایشی قرار دارد.