فراتر از کرکوک–جیهان ؛ بازتعریف استراتژی ترکیه در حوزه انرژی عراق

⬅️ همکارنفتی | سرویس خبری 《تحلیل و گزارش》

آنکارا با طرح جاه‌طلبانه‌ی خود برای پیوند دادن زیرساخت‌های انرژی بصره به خطوط لوله جیهان، فراتر از یک پیشنهاد فنی برای افزایش ظرفیت صادرات نفت عراق، در پی بازتعریف نقش خود در معادلات امنیت انرژی منطقه است. این حرکت که می‌تواند ترکیه را از یک ترانزیت‌کننده ساده به شاه‌راه اصلی جریان انرژی خاورمیانه به سوی اروپا بدل کند، بغداد را با چالشی دشوار میان “تنوع‌بخشی به صادرات” و “به‌دام افتادن در دام وابستگی سیاسی به آنکارا” روبرو کرده است.

پیشنهاد اخیر ترکیه برای توسعه خط لوله کرکوک–جیهان و حتی امتداد آن تا بصره، فراتر از یک طرح فنی، واکنشی راهبردی به دگرگونی‌های بازار انرژی منطقه و بحران‌های مکرر تنگه هرمز است. آنکارا با درک این واقعیت که عراق در زمان تنش‌های دریایی به مسیرهای جایگزین نیاز مبرم دارد، تلاش می‌کند جایگاه خود را از یک ترانزیت‌کننده ساده، به بازیگر اصلی امنیت انرژی منطقه ارتقا دهد.

در نگاه اول، اعلام آمادگی ترکیه برای تخصیص ظرفیت ۷۵۰ هزار بشکه‌ای در روز، گویی صرفاً یک رقم فنی است؛ اما در واقعیت، این اقدام گامی برای بازگرداندن ترکیه به مرکزیت شبکه صادراتی عراق محسوب می‌شود. این ظرفیت می‌تواند وابستگی بغداد به پایانه‌های جنوبی را تعدیل کند و در عین حال، اهرم فشار جدیدی برای ترکیه در مذاکرات انرژی ایجاد نماید. اما چشم‌انداز بلندمدت آنکارا بسیار فراتر از این عدد است؛ طرح امتداد خط لوله تا بصره و رساندن ظرفیت به ۲.۵ میلیون بشکه در روز، هدف اصلی ترکیه را روشن می‌کند: تبدیل شدن به شاه‌راه اصلی انتقال نفت خاورمیانه به اروپا و بی‌نیازی از مسیرهای رقیب در سوریه یا مسیرهای دریایی یونان.

این استراتژی تنها به نفت محدود نمی‌شود؛ پیشنهاد ایجاد خط لوله گاز موازی، نشان‌دهنده تلاش ترکیه برای تحقق رؤیای دیرینه خود یعنی تبدیل شدن به «هاب انرژی» است. آنکارا با این طرح، در پی ایجاد زیرساختی است که بتواند گاز قطر، عراق و حتی ذخایر شرق مدیترانه را به بازارهای اروپایی برساند.

با این حال، این پیشنهاد برای عراق شمشیری دو لبه است. اگرچه ایجاد مسیرهای جایگزین می‌تواند بغداد را از محدودیت‌های جغرافیایی جنوب رها کند، اما خطر وابستگی ساختاری به آنکارا نیز همواره وجود دارد. تجربه تلخ اختلافات بر سر صادرات اقلیم کردستان نشان داده است که ترکیه از ابزار انرژی برای پیشبرد اهداف سیاسی استفاده می‌کند. بنابراین، اگرچه این طرح می‌تواند مسیری حیاتی برای صادرات عراق باشد، اما بدون مدیریت هوشمندانه، توافقات شفاف و تضمین‌های حقوقی محکم، ممکن است در بلندمدت قدرت چانه‌زنی بغداد را کاهش داده و این کشور را در برابر فشارهای سیاسی آنکارا آسیب‌پذیر کند.