دومینوی بحران گازوئیل؛ از ناامنی هرمز تا فروکش صادرات روسیه

دومینوی بحران گازوئیل؛ از ناامنی هرمز تا فروکش صادرات روسیه

⬅️ همکارنفتی | سرویس خبری 《تحلیل و گزارش》

بازار جهانی انرژی در هفته‌های اخیر با هم‌زمانی دو عامل بحران‌زا در دو نقطه حساس جهان، وارد مرحله‌ای تازه از بی‌ثباتی شده است. ممنوعیت صادرات گازوئیل روسیه و افزایش تنش‌های ژئوپلیتیک در خلیج‌فارس، توازن شکننده عرضه و تقاضا را تحت فشار قرار داده و چشم‌انداز نیمه دوم سال را با ابهام جدی روبه‌رو کرده است. این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که جهان هنوز از پیامدهای کاهش ظرفیت پالایشی پس از همه‌گیری و محدودیت‌های ساختاری در غرب عبور نکرده و هر شوک جدیدی می‌تواند اثرات زنجیره‌ای بر بازارهای انرژی بگذارد.

کانون اصلی نگرانی‌ها، تنگه هرمز است؛ گذرگاهی که هر نشانه‌ای از ناامنی در آن، مستقیماً به معنای تهدید جریان حیاتی نفت و فرآورده‌های نفتی است. تحرکات اخیر ایالات متحده در منطقه و بازگشت سایه تهدید بر مسیرهای ترانزیتی، بار دیگر احتمال اختلال در تردد کشتی‌ها را به اولویت نخست تحلیلگران تبدیل کرده است. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم پس از بروز نخستین نشانه‌های بحران، آمریکا عملاً به تأمین‌کننده اصلی گازوئیل اروپا و بریتانیا بدل شده است. در چنین وضعیتی، هر تهدیدی علیه مسیر هرمز، به معنای آسیب‌دیدن شریانی است که اکنون وظیفه جبران کمبود ناشی از محدودیت‌های روسیه و افت تولید جهانی را بر دوش دارد.در سوی دیگر، تصمیم مسکو برای توقف صادرات گازوئیل ــ که ریشه در آسیب‌های زیرساختی پالایشگاه‌ها پس از حملات پهپادی دارد ــ شوک دوم را به بازار وارد کرده است. داده‌های مؤسسه کپلر نشان می‌دهد صادرات روسیه از میانگین ۸۱۷ هزار بشکه در روز در سال ۲۰۲۵ به کمتر از ۲۳۴ هزار بشکه در روز در دهه نخست ژوئیه سقوط کرده است. این افت عرضه، حتی با وجود تحریم‌های غرب، به دلیل درهم‌تنیدگی تجارت جهانی، قیمت‌ها را از برزیل و ترکیه تا اروپا و آمریکا تحت تأثیر قرار داده و فشار مضاعفی بر بازار وارد کرده است.در آمریکا نیز کاهش ۴.۵ میلیون بشکه‌ای موجودی گازوئیل طی یک هفته، زنگ خطری جدی برای بخش‌های زیرساختی اقتصاد جهانی محسوب می‌شود. زمانی که ذخایر استراتژیک کشوری که اکنون بار اصلی تأمین سوخت اروپا را به دوش می‌کشد، به سطحی ۶ درصد پایین‌تر از میانگین پنج‌ساله می‌رسد، معنای آن روشن است: تاب‌آوری سیستم در برابر تکانه‌های احتمالی به حداقل رسیده است. این فشار بر ذخایر، درست در آستانه فصل برداشت در نیمکره شمالی و فصل کشت در نیمکره جنوبی رخ داده؛ دوره‌ای که افزایش هزینه سوخت می‌تواند قیمت تولید برق و محصولات کشاورزی را در مقیاس جهانی بالا ببرد.جمع‌بندی این تحولات نشان می‌دهد بازار جهانی گازوئیل بیش از هر زمان دیگری به امنیت مسیرهای انتقال وابسته شده است. روسیه به دلیل مشکلات داخلی توان جبران کمبود را ندارد، و چین نیز با سیاست‌های مبهم صادراتی، چشم‌انداز بهبود عرضه را تیره‌تر کرده است. در چنین شرایطی، هر تنش نظامی در خلیج‌فارس می‌تواند به بحران فراگیر عرضه تبدیل شود. آمریکا نیز در موقعیتی دشوار قرار گرفته؛ جایی که باید میان تأمین نیاز داخلی و ایفای نقش تأمین‌کننده نهایی برای اروپا در میانه بحران هرمز، تعادلی شکننده ایجاد کند. تداوم این وضعیت، نه‌تنها هزینه سوخت را برای مصرف‌کنندگان افزایش می‌دهد، بلکه می‌تواند زنجیره تأمین جهانی را به نقطه‌ای برساند که کمبود گازوئیل خود به محرک رکود در بخش‌های صنعتی و کشاورزی تبدیل شود.