هــمکارنــفتی | آژانـس خــبرگـزاری نــفت و انـژری

تصمیم وزارت نفت برای قرار دادن تاکسی‌های اینترنتی پُرپیمایش در اولویت دوگانه‌سوز شدنِ رایگان، در ظاهر یک سیاست حمایتی ساده برای کاهش هزینه‌های سوخت رانندگان است، اما در لایه‌های زیرین خود نشانه‌ای از تغییر رویکرد دولت در مواجهه با مسئله مصرف انرژی، مدیریت ناوگان حمل‌ونقل شهری و رابطه میان دولت و پلتفرم‌های اینترنتی است. این تصمیم زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم ساختار مصرف بنزین در ایران طی سال‌های اخیر به نقطه‌ای رسیده که هر سیاست کوچک در حوزه سوخت، پیامدهای گسترده اقتصادی و اجتماعی دارد.

افزایش بی‌سابقۀ قیمت کارخانه‌ای خودروها، سیاست سهمیه‌بندی بنزین را با چالشی جدی روبه‌رو کرده است؛ چالشی که عملاً مرز میان خودروی اقتصادی و گران‌قیمت را از میان برده و حمایت دولت از مصرف‌کنندگان را بی‌اثر ساخته است. در حالی‌که تقریباً تمام محصولات داخلی در کارخانه با قیمتی بالاتر از یک میلیارد تومان عرضه می‌شوند، معیار تعیین‌شده برای دریافت سهمیۀ یارانۀ بنزین عملاً کارکرد خود را از دست داده و بخش بزرگی از مالکان خودروهای معمولی را در ردیف دارندگان خودروهای لوکس قرار داده است. نتیجه آنکه سهمیۀ ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی برای اغلب خودروهای نوشماره حذف شده و مصرف‌کننده‌ای که هیچ نقشی در تعیین قیمت کارخانه‌ای ندارد، اکنون باید هزینه این افزایش را در قالب بنزین ۱۰ هزار تومانی بپردازد؛ وضعیتی که نشان می‌دهد سیاست سوخت از مسیر حمایت اجتماعی فاصله گرفته و به ابزاری برای جبران شکاف‌های ساختاری تبدیل شده است.

گسترش دوباره عملیات فراکینگ، فناوری تزریق پرفشار آب و شن برای ایجاد ترک‌های کنترل‌شده در سنگ‌های شیل، بار دیگر توجه‌ها را به نقش این روش در تغییر نقشه تولید انرژی جهان جلب کرده است؛ تکنولوژی‌ای که در کنار جهش تولید نفت و گاز، موجی از نگرانی‌های زیست‌محیطی و بحث‌های نظارتی را نیز به‌دنبال خود کشانده است.

سیاست جدید وزارت نفت درباره نحوه تخصیص سهمیه سوخت به تاکسی‌های اینترنتی، یکی از تغییرات مهم در نظام مدیریت مصرف سوخت کشور به شمار می‌آید؛ تغییری که به گفته محمدصادق عظیمی‌فر، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی، با هدف ایجاد عدالت در توزیع سهمیه و جلوگیری از انحراف منابع طراحی شده است. او تأکید می‌کند که سهمیه بنزین این خودروها دیگر بر اساس یک عدد ثابت و از پیش تعیین‌شده شارژ نمی‌شود، بلکه میزان فعالیت واقعی راننده در طول ماه مبنای اصلی محاسبه قرار گرفته است.

نشست اخیر کمیته سوخت، تصویری روشن‌تر از وضعیت انرژی کشور در آستانه فصل سرد ارائه کرد؛ تصویری که نشان می‌دهد دولت با مجموعه‌ای از چالش‌های هم‌زمان روبه‌روست و برای عبور از دوره اوج مصرف، ناچار به اتخاذ تصمیم‌هایی فراتر از رویکردهای معمول شده است. گزارش وزیر کشور نشان می‌دهد مصرف سوخت طی دو سال گذشته با شیبی افزایشی ادامه یافته و همین روند، ذخایر استراتژیک را تحت فشار قرار داده است؛ فشاری که اکنون دولت را به سمت بازنگری در الگوی مصرف و اصلاح رفتار انرژی‌بر در بخش‌های مختلف سوق داده است.

در ساختار پیچیده و چندلایه تجارت جهانی، جابجایی عظیم ذخایر هیدروکربنی از حوزه‌های تولیدی به مراکز مصرف، بستگی مستقیم به ظرفیت‌های لجستیکی دریایی دارد. در این میان، تانکرهای بسیار بزرگ یا همان VLCCها (Very Large Crude Carriers)، نه تنها به عنوان ابزارهای حمل و نقل، بلکه به عنوان ستون‌های اصلی ثبات قیمت و جریان انرژی در اقتصاد بین‌المللی شناخته می‌شوند. تحلیل ماهیت این کشتی‌ها نشان می‌دهد که آن‌ها فراتر از یک کالا، عاملی تعیین‌کننده در هزینه‌های نهایی انرژی و مدیریت ریسک‌های ژئوپلیتیک هستند.

در سال‌های اخیر، صنعت انرژی با فشارهای هم‌زمانِ کاهش انتشار، تنوع‌بخشی به منابع و حفظ کارایی موتورهای احتراقی روبه‌رو شده است. در چنین فضایی، «بنزین زیستی» آرام‌آرام از یک مفهوم آزمایشگاهی به گزینه‌ای جدی برای آینده حمل‌ونقل تبدیل می‌شود؛ سوختی که می‌کوشد شکاف میان نیاز به عملکرد بالا و ضرورت کاهش آلایندگی را پر کند.

تگزاس در حالی به کانون توجه تحلیلگران انرژی تبدیل شده که نوسانات شدید تولید خورشیدی و بادی، همراه با استقلال تاریخی شبکه ERCOT، این ایالت را به آزمایشگاهی واقعی برای فناوری‌های ذخیره‌سازی بدل کرده است؛ جایی که هر افت تولید یا جهش مصرف، مستقیماً پایداری شبکه را به چالش می‌کشد و ضرورت توسعه باتری‌های پرظرفیت و واکنش‌سریع را بیش از هر زمان دیگری آشکار می‌سازد.

در حالی‌که اروپا با سایه سنگین کمبود انرژی وارد ماه‌های سرد می‌شود، آلمان برای جبران افت شدید واردات گاز روسیه، مسیر تازه‌ای در شمال آفریقا گشوده و با سرعت به‌دنبال عقد قراردادهای بلندمدت با الجزایر است؛ تلاشی که نشان می‌دهد بحران انرژی نه‌تنها سیاست خارجی برلین را دگرگون کرده، بلکه معادلات قدرت در بازار گاز اروپا را نیز در آستانه زمستانی سخت به‌طور جدی تحت فشار قرار داده است .

در واحدهای صنعتی، چرخهٔ مشوق معکوس باعث می‌شود مدیران به‌جای تمرکز بر حل مسائل بزرگ و ساختاری، انرژی و توان خود را صرف رسیدگی به بحران‌های کوچک و حاشیه‌ای کنند. بحران‌سازها با ایجاد اختلال‌های مداوم، توجه مدیریتی را به خود جلب کرده و عملاً مسیر اصلاحات واقعی را مسدود می‌کنند. نتیجه آن است که مشکلات کلیدی سازمان بی‌صاحب می‌مانند و واحد درگیر خاموش کردن آتش‌های روزانه باقی می‌ماند. راهکار برون‌رفت از این چرخه، هرچند پرهزینه برای تیم مدیریت، تنها در شناسایی و کنار گذاشتن عاملان بحران‌سازی است؛ اقدامی سخت اما با نتیجه‌ای کاملاً مثبت که واحد را از حالت واکنشی به مسیر پیشگیرانه و پایدار بازمی‌گرداند.